13 impactfactoren die het verschil maken

‘We zijn aan de slag gegaan met het leernetwerk EDTALK vanuit het idee: wat vinden wij dat anderen moeten horen of zien?’ zegt Daphne Daalhof. ‘We wilden bij onszelf blijven en tegelijkertijd anderen betrekken. Dus gingen we eerst op zoek naar mensen die enthousiast waren over of geïnteresseerd in samenwerken vanuit ervaringsdeskundigheid. Dat is precies wat het LISO Handboek adviseert, bleek.’

‘Dikwijls worden ervaringsdeskundigen gevraagd om mee te denken. Wij dachten: wat nu als we het omdraaien? Dat we niet wachten op een uitnodiging, maar zelf de regie houden en komen met een aanbod?’, zegt Daphne Daalhof. Lennart van der Wel: ‘We zijn allebei fan van TEDtalks. Tof dat iemand die ergens echt veel van weet, een podium krijgt. Zodoende kwamen we op EDTALK.’

Daphne: ‘Bij de start hebben we gepraat over wat ervaringsdeskundigheid is. Is iedereen ervaringsdeskundig omdat we ervaringen met nare gebeurtenissen of zorg en hulp hebben? Wanneer ben je deskundig genoeg?’ Lennart: ‘In die discussies hebben we omschrijvingen vastgelegd en besloten die definities niet meer ter discussie te stellen. Ervaringskennis is iets anders dan ervaringsdeskundigheid, waar de persoon meer afstand heeft genomen en vaak een opleiding heeft gevolgd. Het LISO Handboek gaf mij rugdekking om te stellen dat we niet telkens opnieuw gaan praten over wat we eronder verstaan.’

Daphne: ‘Organisaties denken dat medezeggenschap, cliëntparticipatie en ervaringsdeskundigheid ongeveer hetzelfde is. Dat is niet zo.’ Lennart: ‘We zoeken in ons leernetwerk naar een gezamenlijke taal. Zodat ervaringsdeskundigen en andere mensen in de organisatie van elkaar weten waarover ze het hebben.’

Lennart: ‘Wij doen echt andere dingen dan gebruikelijk in de jeugdzorg. Dat maakt uitleg soms nodig. Zo organiseerden wij een interview geïnspireerd op Zomergasten. Waar de afdeling communicatie het natuurlijk warm van kreeg, want wat zou daar allemaal worden besproken? En we moesten vertellen dat we een heuse bioscoopzaal wilden huren om daar Chris Kuiper te laten interviewen. Een prachtig, kwetsbaar gesprek waar de waarde van ervaring voelbaar werd en dat we ook filmden.’

Lennart: ‘Het LISO Handboek gebruiken we nog steeds als naslagwerk. Dan scrollen we er even doorheen en ontdekken: hee, we hebben het goed gedaan! Zoals bij de taakverdeling. Ik ben de trekker en Daphne procesbegeleider, dat gaat vanzelfsprekend. Daarnaast is het handig om een expert te zoeken voor dingen die je zelf niet kunt. Zo hebben we een fantastische grafisch vormgever, ook ervaringsdeskundig. En we dachten, tof een bijeenkomst, maar voorzitten vinden wij eng. Bovendien willen wij als deelnemer kunnen meedoen, want wij hebben zelf ook iets te vertellen. Zodoende vroegen we de ervaren én ervaringsdeskundige Sophie Schmeets.’

‘Tijdens het proces denk je soms: wat hebben die drie bijeenkomsten nou voor zin gehad?’, bekent Lennart. ‘In het LISO Handboek staan fases van een leernetwerk beschreven. Fijn om even te toetsen: inderdaad, ons gevoel klopt, we zitten gewoon in die fase!’ Daphne: ‘Omdat wij het onderwerp belangrijk vinden, zijn we geneigd voorop te lopen en sneller te gaan dan mensen die nog moeten wennen aan het idee van ervaringsdeskundigen als gelijkwaardige collega. Als trekkers hebben we geleerd te vertragen en er vertrouwen in te houden dat we een beweging op gang brengen.’

‘Het LISO Handboek hielp ons te begrijpen dat we als groep aan de slag zijn met een gedeeld thema, maar ook dat elke deelnemer in beweging moet komen om iets te veranderen’, vervolgt Daphne. ‘Het Handboek bood mij het inzicht dat wij diep in de materie van ervaringsdeskundigheid zitten, maar dat anderen in een andere werkelijkheid zitten. Zij weten weer dingen die wij niet kennen.’ Lennart: ‘Op een bepaald moment dachten we: we hebben iedereen aan het werk gezet en hebben zelf moeten vertragen. Maar misschien moet nu het hele netwerk vertragen om te bedenken waarover ervaringsdeskundigheid nou echt gaat. Over de verhalen die iedereen bij zich draagt. Zodoende kwamen we op het Zomergastengesprek (zie 12).’

Daphne: ‘Ik zat in de actiestand, wilde schurende gesprekken, een emanciperende beweging.’ Lennart: ‘Wij kunnen oprecht geïrriteerd zijn als mensen iets niet gauw begrijpen. Want wij willen de zorg veranderen!’ Daphne: ‘Het idee van in verzet gaan en snel iets veranderen, hebben we losgelaten. In de praktijk zijn we praten en leren over ervaringsdeskundigheid leuk en luchtig gaan maken. Dan houd je de energie vast en dat heb je nodig als je op langere termijn het systeem wilt wijzigen.’

‘Tijdens het samen leren hebben we regelmatig aan onszelf getwijfeld’, vertelt Daphne. ‘We voelden ons falen, hadden meer stappen willen zetten, vonden wat we bereikten niet groots en meeslepend. En we beseften dat wij een vreemde eend in de bijt zijn.’ Lennart vult aan: ‘Voor ons is dit de hoofdtaak, voor anderen komt het erbij, zonder dat ze er speciaal tijd voor hebben.’

Daphne: ‘Lennart en ik maken vaak de grap: in ons leernetwerk hebben we practoren, lectoren en wij zijn tractoren.’ Lennart: ‘Wij hebben inzichtelijk gemaakt dat ervaringsdeskundigheid inzetten niet vanzelf goedkomt. Eigenlijk zijn we activisten binnen een organisatie die al tweehonderd jaar op een bepaalde manier “productie draait”. Natuurlijk is het belangrijk  om kinderen, jongeren en ouders te helpen. Maar systeemverandering vraagt aparte aandacht.’

‘Op gelijkwaardige voet aan het werk kunnen, is nog niet zo gemakkelijk. Ervaringsdeskundigen hebben het gevoel dat organisaties hen als een soort buitenaards wezen zien. Tegelijk stigmatiseren wij als ervaringsdeskundigen zelf ook – we denken bijvoorbeeld dat professionals na vijf uur de deur achter zich dicht trekken en nergens meer over nadenken’, vertelt Lennart. ‘Aan twee kanten moet er dus iets gebeuren.’

Daphne: ‘En beide partijen wíllen ook naderbij te komen. Zodoende kwamen we op het beeld van de ervaringsdeskundige als alien. De astronaut staat symbool voor een organisatie die nieuwsgierig is, maar nog niet weet welke rol de ervaringsdeskundige kan invullen. We hebben dat letterlijk weergegeven als een reis van de alien naar de astronaut en andersom.’

‘De organisatie heeft nog te weinig bedacht waar de sterke kanten liggen van de ervaringsdeskundige en hoe die tot hun recht komen. Hoe maak je contact met de alien? De ervaringsdeskundige moet beseffen dat je zonder landingsgestel niet kunt landen in een organisatie – bijvoorbeeld door eerst een opleiding te volgen. Door deze reizen van alien en astronaut in beeld te brengen, gingen allerlei lampjes branden en snapten beide partijen dat ze elk iets te doen hadden. Het probleem is niet altijd van jou, maar ook niet alleen van de ander.’

‘Een organisatie moet niet een ervaringsdeskundige in dienst willen. Ze moet weten welke rol of competentie ontbreekt binnen de organisatie die de ervaringsdeskundige kan vervullen’, legt Lennart uit. ‘Om inzicht te krijgen in wat een organisatie nodig heeft, ontwikkelden we het spel De Teamversterker. Na een casusbeschrijving pak je het doosje waarin kaarten met taken staan en hun meerwaarde in een organisatie, zoals de Wegwijzer, Signaleerder, Bondgenoot, etc. Zo zie je hoe divers de rollen van ervaringsdeskundigen zijn en word je aan het denken gebracht over hoe zij van betekenis kunnen zijn.

Je ontdekt dat zij taken kunnen uitvoeren en competenties hebben waar je in eerste instantie niet aan dacht. Zo voorkom je bovendien dat een ervaringsdeskundige aan collega’s moet uitleggen wat hij komt doen. Het zou zo moeten zijn dat een collega aan een buitenstaander kan vertellen wat de meerwaarde is van de ervaringsdeskundige in het bedrijf.’

Daphne: ‘Tijdens onze derde bijeenkomst hebben we met verschillende groepen het spel Teamversterker gespeeld. We zagen de kwartjes vallen: dat je vooruitgeholpen bent als organisatie als je een ervaringsdeskundige met een specifieke rol of competentie toevoegt aan je team. Wederom kozen we ervoor om niet te wachten op een uitnodiging, maar zelf langs te gaan bij organisaties. Dus gingen we on tour om dit spel te spelen met allerlei teams.’

‘We wilden de menselijke kant van ons leernetwerk laten zien en passend leek ons daarvoor een kwetsbaar gesprek. Zo ontstond het idee voor onze eigen vorm van Zomergasten. We interviewden daarvoor manager van iHub Chris Kuiper, die vanaf het begin betrokken was bij EDTALK.

Dat leverde een intiem gesprek op met veel mooie fragmenten, waarin de mens op de voorgrond stond. Ondanks dat de zaal vol mensen zat. Chris was heel open en eerlijk. We hebben het laten filmen en delen van het gesprek riepen later op sociale media ook emotie en herkenning op.’

Nu maken we de overgang van ED-talk naar ED-work’, vertelt Lennart trots. ‘We hebben een subsidieaanvraag gedaan om de gouden standaard te ontwikkelen voor het aanstellen van ervaringsdeskundige collega’s. Met managers en personeelszaken gaan we experimenteren wat lukt en wat anders moet als je ervaringsdeskundigen aanstelt als gelijkwaardige collega’s.

Wij gaan op papier zetten welke opleiding, kwaliteit en verantwoordelijkheden daarbij horen. Daarvoor moet je gewoon aan het werk, buiten de ingecalculeerde risico’s om durven te proberen en als managers durven meebuigen en geld vrijmaken. Zo willen we laten zien dat ervaringsdeskundigheid een andere manier van kijken en kennis brengt.’ Daphne: ‘Zodat het beroep als volwaardig wordt gezien en het vak erkenning krijgt. Waarbij ervaringsdeskundigen zich er ook nog in herkennen en tegelijk hun eigen denken behouden. De voorwaarden en adviezen gaan we bundelen in een magazine voor bestuurders en managers.’